Με σημαντικές συμφωνίες στον αμυντικό τομέα, ύψους 4 δισ. δολαρίων, ισχυρή αμερικανική στήριξη στα ενεργειακά σχέδια της Ελλάδας και κοινή προσέγγιση σε κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας και περιφερειακής σταθερότητας ολοκληρώθηκε η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα, επιβεβαιώνοντας τη στρατηγική σημασία των ελληνοαμερικανικών σχέσεων.
Οι συναντήσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη ανέδειξαν το εύρος της συνεργασίας των δύο χωρών, με ιδιαίτερη έμφαση στην άμυνα, την ενέργεια και τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο ίδιος ο Μάρκο Ρούμπιο περιέγραψε τη σύγκλιση Αθήνας και Ουάσινγκτον ως «κοινή κατανόηση για τις απειλές που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες μας και κοινή κατανόηση για την αντιμετώπισή τους».
Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε τον «ρόλο της Ελλάδας ως πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, ως αξιόπιστου εταίρου και συμμάχου, με κομβικό ρόλο για την ασφάλεια εταίρων και συμμάχων σε μια συγκυρία μεγάλων γεωπολιτικών ανακατατάξεων και αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή».
Εξοπλιστικές συμφωνίες 4 δισ. δολαρίων – Τι προβλέπεται για F-35 και F-16
Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της επίσκεψης ήταν η ανακοίνωση συμφωνιών συνολικού ύψους 4 δισ. δολαρίων για αμυντικά προγράμματα, στο πλαίσιο του αμερικανικού μηχανισμού Foreign Military Sales (FMS).
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι συμφωνίες αφορούν την προμήθεια οπλικών συστημάτων για τα μαχητικά F-35 και F-16 Viper, την αναβάθμιση 38 επιπλέον F-16 στην έκδοση Viper, καθώς και προγράμματα υποστήριξης των νέων οπλικών συστημάτων.
Μέρος των προγραμμάτων αναμένεται να εξειδικευτεί το επόμενο διάστημα, στο πλαίσιο του νέου Ενιαίου Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος Ανάπτυξης και Εκσυγχρονισμού.
Παράλληλα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ικανοποιήθηκε και το ελληνικό αίτημα για την παραχώρηση στρατιωτικών οχημάτων Stryker.
Οι συμφωνίες εντάσσονται στον μακροπρόθεσμο αμυντικό σχεδιασμό της χώρας και αποσκοπούν στην ενίσχυση της επιχειρησιακής συνεργασίας Ελλάδας και ΗΠΑ.
Πλήρης στήριξη στα ενεργειακά σχέδια της Ελλάδας
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην ενέργεια, με τον Μάρκο Ρούμπιο να εκφράζει τη στήριξη της Ουάσινγκτον στις ελληνικές πρωτοβουλίες που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Στο επίκεντρο βρέθηκε ο Κάθετος Διάδρομος, ένα έργο που ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακής πύλης για τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη, διευκολύνοντας παράλληλα τη μεταφορά αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Η αμερικανική πλευρά εξέφρασε επίσης στήριξη στις σχεδιαζόμενες έρευνες και γεωτρήσεις υδρογονανθράκων.
Μεταξύ των έργων που συζητήθηκαν περιλαμβάνονται η προγραμματισμένη για τις αρχές του 2027 γεώτρηση της ExxonMobil στο Οικόπεδο 2 του Ιονίου και οι έρευνες της Chevron σε θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης.
Στη συζήτηση τέθηκαν ακόμη οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις της Ελλάδας με την Αίγυπτο, καθώς και το έργο διασύνδεσης Κύπρου και Ισραήλ.
Ωστόσο, στο κοινό ανακοινωθέν γίνεται ρητή αναφορά στον Κάθετο Διάδρομο και στις έρευνες υδρογονανθράκων, όχι όμως στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Το μήνυμα για την Τουρκία και το Κυπριακό
Παρά το ιδιαίτερα θετικό κλίμα των συνομιλιών, η Τουρκία και οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο αποτέλεσαν σημαντικό μέρος της διπλωματικής ατζέντας.
Η ελληνική πλευρά επέλεξε να μη συνδέσει δημόσια την ελληνοαμερικανική συνεργασία με τις ελληνοτουρκικές διαφορές.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης αναφέρθηκε στην ανάγκη αντιμετώπισης των αναθεωρητικών απειλών, ενώ επανέφερε το Κυπριακό, τονίζοντας την ανάγκη επίλυσής του βάσει των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με πληροφορίες, κατά την κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο υπουργών Εξωτερικών τέθηκαν αναλυτικά οι τουρκικές αμφισβητήσεις, ακόμη και με την παρουσίαση χαρτών, προκειμένου να αναδειχθούν οι επιπτώσεις τους στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της περιοχής.
Το αγκάθι της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο
Ανοιχτό παραμένει το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, καθώς η επανέναρξη των σχετικών ερευνών εξακολουθεί να αντιμετωπίζει εμπόδια λόγω των τουρκικών αντιδράσεων.
Ο Μάρκο Ρούμπιο υποστήριξε δημόσια τα ελληνικά ενεργειακά σχέδια, επισημαίνοντας ωστόσο ότι οι ευαισθησίες άλλων χωρών πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσω της διπλωματίας.
Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύεται ως έμμεση αναφορά στην Τουρκία, χωρίς πάντως να προκύπτει συγκεκριμένη αμερικανική δέσμευση για την άρση του αδιεξόδου.
Η πιθανή εμπλοκή της Ουάσινγκτον θα μπορούσε να αφορά κυρίως τη διπλωματική αποκλιμάκωση, καθώς οι ΗΠΑ δεν αποτελούν συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Οι υπόλοιπες συμφωνίες Ελλάδας – ΗΠΑ
Πέρα από την άμυνα και την ενέργεια, η επίσκεψη συνοδεύτηκε από συμφωνίες και μνημόνια συνεργασίας σε επιπλέον τομείς.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η παράταση της συμφωνίας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων, η συνεργασία των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με την Εθνοφυλακή της Φλόριντα και η ενίσχυση της ναυτιλιακής συνεργασίας μέσω της πιστοποίησης Αμερικανών ναυτικών που υπηρετούν σε πλοία με ελληνική σημαία.
Παράλληλα, στο πλαίσιο της ελληνικής συμμετοχής στην πρωτοβουλία Pax Silica, οι δύο πλευρές χαιρέτισαν την επέκταση της συνεργασίας στην τεχνητή υπερνοημοσύνη, την υπολογιστική υψηλών επιδόσεων, την κυβερνοασφάλεια και τις προηγμένες τεχνολογίες.
Η ομιλία στην Πνύκα και το μήνυμα προς την Ευρώπη
Ξεχωριστή στιγμή της επίσκεψης αποτέλεσε η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα, η οποία μεταδόθηκε διεθνώς και συνδύασε αναφορές στην αρχαία ελληνική κληρονομιά με τη σύγχρονη γεωπολιτική θέση της χώρας.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι «η Ελλάδα αποτελεί υπόδειγμα συμμάχου και η Ευρώπη πρέπει να ακολουθήσει το παράδειγμά της».
Η ομιλία προκάλεσε και πολιτικά σχόλια στις ΗΠΑ, με ορισμένους αναλυτές να τη συνδέουν με τις μελλοντικές φιλοδοξίες του Ρούμπιο, ο οποίος εμφανίζεται ως πιθανός διεκδικητής του χρίσματος των Ρεπουμπλικανών για τις προεδρικές εκλογές του 2028.
Η επίσκεψη ολοκληρώθηκε με την Αθήνα και την Ουάσινγκτον να επιβεβαιώνουν τη στενή στρατηγική τους συνεργασία, ιδιαίτερα στους τομείς της άμυνας και της ενέργειας, ενώ κρίσιμα περιφερειακά ζητήματα, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο, παραμένουν ανοιχτά.
